1. KÜMELERDE TEMEL KAVRAMLAR

TEMEL KAVRAMLAR VE YAKLAŞIM

 

 Küme Nedir?

 

Küme, ortak bir özelliğe sahip, belirli ve birbirinden farklı nesnelerin oluşturduğu topluluktur. Bu nesnelere eleman denir.

 

Bir topluluğun küme olabilmesi için:

- Elemanlar belirli olmalı (ne olduğu açıkça belli)

- Elemanlar birbirinden farklı olmalı (tekrar eden eleman yok)

- Elemanlar ayırt edilebilir olmalı (hangi nesnenin kümeye ait olduğu kesin)

 

 

 

 KÜME GÖSTERİMLERİ

 

Gösterim 

 Adı 

 Örnek 

Liste Yöntemi 

 Elemanları süslü parantez içinde yazma 

 $A = \{1, 2, 3, 4\}$ 

Ortak Özellik 

 Elemanların özelliğini belirtme 

 $A = \{x \mid x \in \mathbb{N}, x < 5\}$ 

Venn Şeması 

 Şekil ile gösterme 

 Daire içine elemanları yazma 

 

 

 

 Liste (Eleman) Yöntemi

 

Kümenin tüm elemanları süslü parantez içinde virgülle ayrılarak yazılır.

 

Örnekler:

- $A = \{a, b, c\}$

- $B = \{1, 2, 3, 4, 5\}$

- $C = \{\text{Pazartesi, Salı, Çarşamba}\}$

 

🎯 Püf Noktası: Elemanların sırası önemli değildir. $\{1, 2, 3\} = \{3, 1, 2\}$

 

 

 

 Ortak Özellik (Şart) Yöntemi

 

Elemanların sahip olduğu ortak özellik belirtilir.

 

Gösterim: $A = \{x \mid \text{koşul}\}$ veya $A = \{x : \text{koşul}\}$

 

Örnekler:

- $A = \{x \mid x \in \mathbb{Z}, -2 \leq x < 3\} = \{-2, -1, 0, 1, 2\}$

- $B = \{x \mid x \in \mathbb{N}, x^2 < 10\} = \{1, 2, 3\}$

- $C = \{2n \mid n \in \mathbb{N}, n \leq 5\} = \{2, 4, 6, 8, 10\}$

 

 

 

 Venn Şeması

 

Kümeler kapalı eğriler (genellikle daire veya elips) içinde gösterilir.

 

 

 

 ELEMAN KAVRAMI

 

 Tanım

 

Bir kümenin içindeki her bir nesneye eleman denir.

 

 Semboller

 

 Sembol 

 Anlamı 

 Örnek 

 $\in$ 

 elemandır 

 $3 \in \{1, 2, 3\}$ 

 $\notin$ 

 eleman değildir 

 $5 \notin \{1, 2, 3\}$ 

 

 

 

 Örnek 1: Eleman Belirleme ()

 

Soru: $A = \{1, 3, 5, 7, 9\}$ kümesi için aşağıdakileri belirleyiniz:

- $3 \text{ \_\_\_ } A$

- $4 \text{ \_\_\_ } A$

- $9 \text{ \_\_\_ } A$

 

Çözüm:

 

 Eleman 

 Kümede var mı? 

 Sonuç 

 

 Evet 

 $3 \in A$ 

 

 Hayır 

 $4 \notin A$ 

 

 Evet 

 $9 \in A$ 

 

Cevap: $3 \in A$, $4 \notin A$, $9 \in A$

 

 

 

 ÖZEL KÜMELER

 

 1. Boş Küme ()

 

Hiçbir elemanı olmayan kümeye boş küme denir.

 

Gösterim: $\emptyset$ veya $\{\}$

 

Örnekler:

- $A = \{x \mid x \in \mathbb{N}, x < 0\} = \emptyset$ (Negatif doğal sayı yok)

- $B = \{x \mid x^2 = -1, x \in \mathbb{R}\} = \emptyset$ (Karesi negatif olan gerçek sayı yok)

 

Özellikler:

 Özellik 

 Açıklama 

 $n(\emptyset) = 0$ 

 Eleman sayısı sıfırdır 

 $\emptyset \subseteq A$ 

 Her kümenin alt kümesidir

 $\emptyset \neq \{\emptyset\}$ 

 Boş küme ile boş kümeyi içeren küme farklıdır 

 

 

 

 2. Evrensel Küme (E)

 

Bir problemde ele alınan tüm elemanları içeren kümeye evrensel küme denir.

 

Gösterim: $E$ veya $U$

 

 

Örnek: $E = \{1, 2, 3, 4, 5, 6, 7\}$ evrensel kümesinde $A = \{1, 2, 3\}$ bir alt kümedir.

 

 

 

 ALT KÜME

 

 Tanım

 

$A$ kümesinin her elemanı aynı zamanda $B$ kümesinin de elemanı ise, $A$ kümesine $B$ kümesinin alt kümesi denir.

 

Gösterim: $A \subseteq B$ veya $A \subset B$

 

$$A \subseteq B \Leftrightarrow (\forall x)(x \in A \Rightarrow x \in B)$$

 

 

 

 Semboller

 

 Sembol 

 Anlamı 

 $A \subseteq B$ 

 A, B'nin alt kümesidir (A = B olabilir) 

 $A \subset B$ 

 A, B'nin özalt kümesidir (A ≠ B) 

 $A \not\subseteq B$ 

 A, B'nin alt kümesi değildir 

 

 

 

 Örnek 2: Alt Küme Belirleme ()

 

Soru: $A = \{1, 2\}$ ve $B = \{1, 2, 3, 4\}$ için $A \subseteq B$ midir?

 

Çözüm:

 

 A'nın elemanı 

 B'de var mı? 

 

 Evet ✓ 

 

 Evet ✓ 

 

A'nın tüm elemanları B'de bulunduğundan: $A \subseteq B$ ✓

 

Cevap: Evet, $A \subseteq B$

 

 

 

 Alt Küme Özellikleri

 

 Özellik 

 Açıklama 

 $A \subseteq A$ 

 Her küme kendisinin alt kümesidir 

 $\emptyset \subseteq A$ 

 Boş küme her kümenin alt kümesidir 

 $A \subseteq B$ ve $B \subseteq A$ ise $A = B$ 

 Alt küme eşitliği 

 $A \subseteq B$ ve $B \subseteq C$ ise $A \subseteq C$ 

 Geçişlilik 

 

 

 

 ÖZALT KÜME

 

 Tanım

 

$A \subseteq B$ ve $A \neq B$ ise $A$ kümesine $B$'nin özalt kümesi denir.

 

Gösterim: $A \subset B$

 

Örnek: 

- $\{1, 2\} \subset \{1, 2, 3\}$ ✓ (özalt küme)

- $\{1, 2, 3\} \subset \{1, 2, 3\}$ (eşit olduğu için özalt küme değil)

 

 

 

 EŞİT KÜMELER

 

 Tanım

 

İki küme aynı elemanlara sahipse bu kümelere eşit kümeler denir.

 

$$A = B \Leftrightarrow A \subseteq B \text{ ve } B \subseteq A$$

 

Örnekler:

- $\{1, 2, 3\} = \{3, 2, 1\}$ ✓ (sıra önemli değil)

- $\{a, a, b\} = \{a, b\}$ ✓ (tekrar eden eleman bir kez sayılır)

 

 

 

 DENK KÜMELER

 

 Tanım

 

İki kümenin eleman sayıları eşitse bu kümelere denk kümeler denir.

 

Gösterim: $A \sim B$ veya $n(A) = n(B)$

 

Örnek: 

- $A = \{1, 2, 3\}$ ve $B = \{a, b, c\}$

- $n(A) = 3$, $n(B) = 3$ → $A \sim B$ ✓

 

🎯 Püf Noktası: Eşit kümeler her zaman denktir, ancak denk kümeler her zaman eşit değildir!

 

 

 

 AYRIK KÜMELER

 

 Tanım

 

İki kümenin ortak elemanı yoksa bu kümelere ayrık kümeler denir.

 

$$A \cap B = \emptyset$$

 

 

 

 KÜMENİN ELEMAN SAYISI

 

 Tanım

 

Bir kümedeki eleman sayısına kümenin kardinalitesi denir.

 

Gösterim: $n(A)$ veya $|A|$ veya $s(A)$

 

Örnekler:

- $A = \{1, 2, 3, 4\}$ → $n(A) = 4$

- $B = \{a, b\}$ → $n(B) = 2$

- $\emptyset$ → $n(\emptyset) = 0$

 

 

 

 ALT KÜME SAYISI

 

 Formüller

 

 Küme 

 Formül 

 Açıklama 

 Alt küme sayısı 

 $2^{n(A)}$ 

 Boş küme ve kendisi dahil 

 Özalt küme sayısı 

 $2^{n(A)} - 1$ 

 Kendisi hariç 

 Elemanlı alt küme 

 $2^{n(A)} - 1$ 

 Boş küme hariç 

 r elemanlı alt küme 

 $\binom{n}{r} = \frac{n!}{r!(n-r)!}$ 

 Kombinasyon 

 

 

 

 Örnek 3: Alt Küme Sayısı (⭐⭐)

 

Soru: $A = \{a, b, c\}$ kümesinin kaç tane alt kümesi vardır? Özalt küme sayısı kaçtır?

 

Çözüm:

 

Adım 1: Eleman sayısını bul

$$n(A) = 3$$

 

Adım 2: Alt küme sayısı

$$\text{Alt küme sayısı} = 2^{n(A)} = 2^3 = 8$$

 

Adım 3: Alt kümeleri listele

 

 Eleman Sayısı | Alt Kümeler 

 0 elemanlı 

 $\emptyset$ 

 1 elemanlı 

 $\{a\}, \{b\}, \{c\}$ 

 2 elemanlı 

 $\{a,b\}, \{a,c\}, \{b,c\}$ 

 3 elemanlı 

 $\{a,b,c\}$ 

 

Adım 4: Özalt küme sayısı

$$\text{Özalt küme sayısı} = 2^3 - 1 = 7$$

 

Cevap: Alt küme: 8, Özalt küme: 7 ⭐⭐

 

 

 

 Örnek 4: Belirli Elemanlı Alt Küme (⭐⭐)

 

Soru: $A = \{1, 2, 3, 4, 5\}$ kümesinin 2 elemanlı kaç alt kümesi vardır?

 

Çözüm:

 

$$\binom{5}{2} = \frac{5!}{2! \cdot 3!} = \frac{5 \times 4}{2 \times 1} = 10$$

 

Cevap: 10 tane ⭐⭐

 

 

 

 KÜVVETİ KÜMESİ

 

 Tanım

 

Bir kümenin tüm alt kümelerinin oluşturduğu kümeye kuvvet kümesi denir.

 

Gösterim: $P(A)$ veya $2^A$

 

Örnek: $A = \{1, 2\}$

$$P(A) = \{\emptyset, \{1\}, \{2\}, \{1, 2\}\}$$

$$n(P(A)) = 2^2 = 4$$

 

 

 

 ORTA SEVİYE (⭐⭐)

 

 Örnek 5: Ortak Özellik Yöntemi (⭐⭐)

 

Soru: $A = \{x \mid x \in \mathbb{Z}, -3 < x \leq 2\}$ kümesinin elemanlarını liste yöntemiyle yazınız ve eleman sayısını bulunuz.

 

Çözüm:

 

Adım 1: Koşulu analiz et

- $x \in \mathbb{Z}$: x tam sayı

- $-3 < x$: x, -3'ten büyük (-3 dahil değil)

- $x \leq 2$: x, 2'den küçük veya eşit (2 dahil)

 

Adım 2: Elemanları belirle

$$-3 < x \leq 2 \text{ koşulunu sağlayan tam sayılar:}$$

$$x \in \{-2, -1, 0, 1, 2\}$$

 

Adım 3: Sonuç

$$A = \{-2, -1, 0, 1, 2\}$$

$$n(A) = 5$$

 

Cevap: $A = \{-2, -1, 0, 1, 2\}$, $n(A) = 5$ ⭐⭐

 

 

 

 Örnek 6: Alt Küme İlişkisi (⭐⭐)

 

Soru: $A = \{1, 2, 3\}$, $B = \{1, 2, 3, 4, 5\}$, $C = \{2, 3\}$ için alt küme ilişkilerini belirleyiniz.

 

Çözüm:

 

 İlişki 

 Kontrol 

 Sonuç 

 $C \subseteq A$ 

  A ✓, 3  A ✓ 

 Doğru ✓ 

 $C \subseteq B$ 

  B ✓, 3  B ✓ 

 Doğru ✓ 

 $A \subseteq B$ 

  B ✓, 2  B ✓, 3  B ✓ 

 Doğru ✓ 

 $C \subset A$ 

  A ve C ≠ A 

 Doğru ✓ 

 $A \subset B$ 

  B ve A ≠ B 

 Doğru ✓ 

 

Cevap: $C \subset A \subset B$ (Geçişlilik) ⭐⭐

 

 

 

 ZOR SEVİYE (⭐⭐⭐)

 

 Örnek 7: Alt Küme Sayısı Problemi (⭐⭐⭐)

 

Soru: $A$ kümesinin alt küme sayısı, özalt küme sayısının 2 katından 30 eksiktir. Buna göre $n(A)$ kaçtır?

 

Çözüm:

 

Adım 1: Değişkenleri tanımla

- $n(A) = n$ olsun

- Alt küme sayısı = $2^n$

- Özalt küme sayısı = $2^n - 1$

 

Adım 2: Denklemi kur

$$2^n = 2(2^n - 1) - 30$$

 

Adım 3: Denklemi çöz

$$2^n = 2 \cdot 2^n - 2 - 30$$

$$2^n = 2^{n+1} - 32$$

$$2^{n+1} - 2^n = 32$$

$$2^n(2 - 1) = 32$$

$$2^n = 32$$

$$2^n = 2^5$$

$$n = 5$$

 

✓ Kontrol:

- Alt küme sayısı = $2^5 = 32$

- Özalt küme sayısı = $32 - 1 = 31$

- $2 \times 31 - 30 = 62 - 30 = 32$ ✓

 

Cevap: $n(A) = 5$ ⭐⭐⭐

 

 

 

 Örnek 8: Eşit Kümeler (⭐⭐⭐)

 

Soru: $A = \{1, 2, a+b\}$ ve $B = \{1, 2, 5\}$ kümeleri eşit olduğuna göre $a + b$ kaçtır?

 

Çözüm:

 

$A = B$ olması için aynı elemanlara sahip olmalılar.

 

$A$'nın elemanları: $1, 2, a+b$

$B$'nin elemanları: $1, 2, 5$

 

Elemanlar eşleşmeli:

- $1 = 1$ ✓

- $2 = 2$ ✓

- $a + b = 5$

 

Cevap: $a + b = 5$ ⭐⭐⭐

 

 

 

 ÖZET TABLO

 

 Kavram 

 Sembol 

 Açıklama 

 Küme 

 $A, B, C...$ 

 Elemanların topluluğu 

 Eleman 

 $\in, \notin$ 

 Kümeye ait olma 

 Boş küme 

 $\emptyset$ 

 Elemanı olmayan küme 

 Evrensel küme 

 $E$ 

 Tüm elemanları içeren küme 

 Alt küme 

 $\subseteq$ 

 Tüm elemanları içerme 

 Özalt küme 

 $\subset$ 

 Eşit olmayan alt küme 

 Eşit kümeler 

 $=$ 

 Aynı elemanlara sahip 

 Denk kümeler 

 $\sim$ 

 Aynı eleman sayısına sahip 

 Ayrık kümeler 

 $A \cap B = \emptyset$ 

 Ortak elemanı olmayan 

 Eleman sayısı 

 $n(A)$ 

 Kümedeki eleman sayısı 

 Alt küme sayısı 

 $2^n$ 

 Toplam alt küme 

 Kuvvet kümesi 

 $P(A)$ 

 Tüm alt kümelerin kümesi 

 

 

 

BAŞARI KILIT: Küme kavramlarını iyi anla, semboller arasındaki farkı bil ($\in$ ve $\subseteq$ farklı!), alt küme sayısı formülünü ezberle! 🎯🚀

Alıştırma Soruları

Bu konuyu ne kadar öğrendiğini test et!